Мартица Тамаш Руске Слово 15. юний 1995.

Стари вецей як 600 роки, город хтори нє припознава драгу напредок без познаваня прешлосци, индустрийни, привредни и спортски центер Южнобачкого реґиону и Сербиї - Вербас ма 26 000 жительох, a дзекую ци розвитей индустриї и миґрацийом роботней моци, спада медзи населєня з наймладшим жительством у Сербиї, бо скоро 50 одсто маю од 15 до 45 роки.

Археолоґийни находзиска и писани документи з прешлосци того стредку гуторя же ше у тих крайох затримовали припаднїки рижних варварских и цивилизацийних народох як цо Келти, Язиди, Римянє, Аваре, Славянє. У южней часци городу єст зачувани фундаменти утвердзеня »Чарнок«, хтори датирую зоз бронзового периоду, пренайдзени пенєж и гроб малженскей пари при дакедишнєй Конопарнї римского походзеня, зоз часу цара Константина (4. вик), a некрополи, жемунїци и гроби при Цеглярнї аварско-славянского походзеня.

Перши писани документи у хторих шe Вербас спомина як населєнє походза зоз 1387. року. Зна ше же тото населєнє було власнїцтво угорских феудалцох, a y нїм жили Серби крипаки. Руснаци, Мадяре и Нємци ше до тих крайох приселєли у другей половки 18. вику. Їx насельованє котре орґанизовали австроугорски власци принєсло швидки розвой польопривреди, статкарсгва, ремеселства, початки индустрийней продукциї.

3 докопованьом беґелю од Бездану пo Бечей през Вербас, oд 1793. пo 1802 рок, гайзибанскей драги од Пешту за Суботицу од 1881. no 1883. рок, Вербас вошол дo фази интензивнєйшого розвоя . Так уж концом 19. вику у Вербаше и сушедних местох робя дзешец млїни, даскельо конопарнї, 1885. року почала робиц олєярня зоз хторей вироснул нєшкайши »Витал«, a 1913. року терашня цукровня.

До Вербасу зоз Керестура, Коцура и Дюрдьова

Перши Руснаци дo Вербасу npuшлu жиц и робиц 50-иx рокох 19. вику зоз Коцура и Руского Керестура. Робели як слугове, биреше, куповали перши бразди жеми. Року 1853. у Вербаше жиє 193 Руснаци. Ту вони 1868. року справели каплїчку, хтора пошвецена на чесц Рождества Пресвятей Богородици.

Вельку Пapoxиялну церкву Руснаци-Вербащанє почали правиц пред Другу шветову войну, 1939. року. Церква пошвецена на чесц Покрова Пресвятей Богородици, a y тим чаше у Вербаше жию кoлo 1300 Руснаци. Нова Греко­католїцка парохия у Новим Вербаше поєтої од 1960. року

Образи на иконостасу церкви Покрова Пресвятей Богородици у Старим Вербаше, окрем двох хтори зоз старей церкви под час Мадярох, од 1942-43. рок, намальовал Петро Ризнич Дядя,, хтори y тот час у Вербаше бул учитель. Царски дзвери на уходзе дo олтара достати на дарунок од Коцурцох ище дo старей церкви.

У повойнових рокох, индустрийни розвой Вербасу причина интензивнєйшому присельованю Руснацох зоз Коцура, Руского Керестура и Дюрдьова. Живот у новим сгредку, нажаль, провадзени и зоз пошвидшану асимилацию. Руснацох у Вербаше, заш лєм, ище вше єст коло тисяч u пoл, a вєдно зоз Коцурцами cy no чишлє треца нация у општини nocne Сербох, Чарногорцох, a onpз Мадярох.

3 културу ґу обстояню

Културно-уметнiцки живот Руснацох бул вязани за КУД »Пушкин«, a nocne штредзиско културно-уметнїгцкого живота Руснацох постал, вербаски дом култури, дзе робя драмска и музична секция »Зарї«. Уж пияти пок центер културно-уметнїцкого живота Руснацох у Вербаше КПД »Карпати«, хторе ма коло 200 членох и замерковану роботу драмскей, рецитаторскей, музичней, фолклорней секциї, тамбурового оркесгру, насгупи и награди. У пририхтованю програми з нагоду 250-рочнїци приселєня Руснацох до тих крайох, хтора ше у Вербаше ма отримац початком юлия, учасгвую шицки секциї Дружтва.

Векшина Руснацох жиє у Старим Вербаше. Гоч спочатку перши Руснаци цо ше пpuceлєли до Вербасу жили зоз парасткей роботи, уж у чаше медзи двома войнами вони и ремеселнїки и учителє. Тераз медзи нїма векшина роботнїки, менше число парасти, просвитни роботнїки, лїкаре, адвокати, власнїки успишних приватних под приємсгвох, a на руководзацих местох у державних фирмох и институцийох општини остатнїх рокох иx скоро нєт.

Тайна обстояня Руснацох у Вербаше вироятно ix вязаносц за институциї хтори чуваре їx националного идентитету, як цо тo церква и културно-просвитне дружтво, намагаюци ше зачувац свой язик и обичаї. Упутени твердза же ту нє мany значносц ма стаємни прилїв Руснацох зоз уж спомнутих руских местох хтори до Вербасу приходза npe роботу, a вец ту и оставаю жиц.

Прициснута з чежку економску ситуацию, нєдостатком енерґентох и зуженим тарґовищом, вербаска привреда осгатнїх pokox y стаємней борби за обстоянє посцигує високи резултати, як наприклад високи припознаня хтори »Витал«. и »Свиньоґойство« досгали на тогорочним Новосадским сайме, алє ше стрета и зоз завераньом даєдних подприємствох. Тих дньох ше число нєзанятих у Вербаше звекшало за нових 600, хтори nocne порушованя предликвидацийного посгупку у Тарґовинским подприємстве »Войводина-обток«, пошли на евиденцию Републичней берзи роботи, Оддзелєня у Вербаше.

Актуални проблеми городу як цо обезпечованє давно виплацених телефонских централох,нормалного подмирйованя жительства з воду и правенє канализацийней мрежи, у наиходзацим чаше вироятно буду розришени у зависносци од успишносци дїлованя и видвойованя вербаских подприємствох.