У своїх виглєдованьох о приселених Руснацох до Сримскей Митровици Янко Ерделї и Радомир Прица нашли перши писани податок у матичней кнїжки кресцених римокатолїцкей жупи св. Димитрия на 276. боку же 27. юния 1851. року кресцене руске дзецко Сузи и Петра Шутяка. Дзецко достало мено Ана. Кресна мац була Ана Торински, а бабица Ана Максим.
Як уж познате (а и по шицким судзаци), Руснацох у Сримскей Митровици ше учишлює до другей етапи миґрациї. Вони з найвекшей часци пришли з меншого подруча Шаришскей жупаниї у бардейовским срезу. Спрам кніжкох винчаних, найвецей приселенцох було з местох : Беднарка, Ґ'ладишан, Криже, Куров, Луков, Малко, Ропице руске, Уще руске итд.
Спрам попису зоз 1857. року, у городзе була 419 грекокатолікох. 3оз сиґурносцу мож повесц же то були приселєнци Руснаци з подруча сиверозаходних Карпатох. Векше присельованє до Митровици буломедзи 1869. и 1871. роком, потим коло1880, як и медзи 1895. и 1899. роком, кед ше приселєли ище даскельо остатнї руски фамелиї.
Фамелийни презвиска тедишніх Руснацох були : Беднар, Бережиі, Бобалік, Ванчик, Василчин, Димитришин, Ерделї, Ящур, Колешник, Куруц, Лабош, Манько, Михайлик, Олеяр, Петрень, Прокол, Рац, Роман, Рогаль, Русин, Салко, Страценски, Фечко, Ханчовски, Цундра, Червеняк, Шевчик, Штефански , Ференц итд. Вельке число тих презвискох затримало ше и по нєшка. Приселєни бешедовали по лемковски.
Приселени Руснаци були барз худобни. З найвекшей часци були наднїчаре. Вони у богатих Сербох, Нємцох и Горватох робели як югаше, швиняре або косаче депох. Спрам усного преношеня, були барз ценєни як польодїлски робонїки. 3оз свою вредноту и шпоровносцу нєодлуга една часц Руснацох почала куловац фалат по фалат жеми и хижи и так поступнє преходзиц на самостойне газдовство, до добрих маєтнїкох -- земледїлцох. Попри тим, часц приселєних Руснацох ше уж на початку ХХ ввку почина занїмац э рижнима ремеслами, а найвецей було : майстрох обуї, скравцох, столарох, млїнарох и шлосерох.
Руснаци у Сримскей Митровици (грекокатолїки ище у старим краю) нє мали своїіх священїкох. Обслуговали их римокатолїцки священїки, а дакеди и грекокатолїцки зоз Бачинцох. Бискуп Штросмаер допущел Руснацом-же би ше за ніх Служба Божа отримовала у Каплїчки св. Рока на римокатолїцким теметове, док ше за нїх не слрава окремну церкву. Року 1887. на явней лицитациї купена хижа и жем за церкву. Пре худобство вирних, церкву ше почало правиц аж вєшенї 1905. року, а у априлу 1906. року є и закончена. Пошвецена є Вознесению Господа Исуса Христа (1. юний).
Трицетих рокох ХХ вику и Руснаци у Сримскей Митровици обачлївше ожили свойо активносци. 0 тим 1935. року писало у навинок »Сремски земльораднїк". Було то прето же концом априла 1935. року на шветочни способ отворени Руски дом. И нєшка єдна улїца у Сримскей Митровици, при руским, грекокатолїцким теметове, ноши назву Русинска.
По приселєню до Сримскей Митровици, Руснаци свойо дзеци посилали до державней школи, дзе вони од сербских и горватских дзецох научели сербскогорватски язик. И одроснути приселєнци зоз старого краю, Горнїци, тиж так пошвидко научели язик старобивательох, та вецей нє бешедовали чисто по руска (лемковски). Так ше случел ридки феномен. Етнїчна ґ рупа 819 Руснацох (спрам попису 1991. року) у тим городзе зачувала ше як народносц, национална меншина, злє з найвекшей часци (aж и преважно) забула свой мацерински, руска язик.
Було пробованя же би дзеци Руснацох мaли наставу y основней школи на своїм мацеринским язику. Такой по Другей шветовей войни при Основней школы (нешка »Й. Й. Змай« ) школского 1946/1947. року отворене єдно оддзелєнє на руским наставним язику. До першей класи записaны 17, до другей 15 и до трецей 12 школяре. Настава почала 7. септембра, a учителька була Мария Шарик. Оддзелєнє почало з роботy и идуцого школского року (1947/1948), алє воно на жаданє родичох утаргнуте, та школяре розпоредзени по оддзеленьох на сербскогорватским язику. Школского 1951/1952. рокy y городзе було 64 школярох рускей народносци, та школски власци мали дзеку ознова при ОШ »Й. Й. Змай" отвориц оддзелене на руским наставним язику. З приходэеньом учительки Наталиї Пейович (народзеней Абодї) отвера ше мале оддзелєнє. Интересованє родичох записац свойо дзеци до тсго оддзеленя було баpз слабе. Записани лєм 23 школяре. Прето учителька отримовала з нїма лєм годзини руского язика, же би вони на тот способ звладали мацерински язик и писмо. Шлїдуюцого школского року и того оддзелєнє ше утаргує. И ознова по дзеки родичох дзецох.
Треба спомнуц же источашнє з наставнима годзинами руского язика почала з роботy и руска драмска секция, и то y рамикох Културнопросвитного дружтва »Бранко Радичевич". Тaк 1952, року порихтани театрaлки фалат »Два малженски пари" y режиї Наталиї Абодї. Понеже секретар того Дружтва бул Слaвко Пап, тиж Руснак, з тим театралним фалатом нащивени скоро шицки меcта y Бачки и Сраме дзе жию Руснаци. Понеже ше Натaлия Абодиї 1953. року одала, улогу режисера превжал Славко Пап. Поcле вецей як 40 роки, або точнейше 8. децембра 1994. року, y Сримскeй Митровици ше ознова на явнм месце чуло рускe cлово. Було то з нагори орґ'анизованя вечара котри бул пошвецени 180-рочнїци народзеня Тараса Шевченко.
И попри мим же велї не бешедую по руски, вони затримали свидомосц o националней припадносци, цо yказaл и остатнї полис жительcтва зоз 1991. року, кед ше 819 жителє y городзе вияшнели як Руснаци. To и причина же ше и y мим городзе означуе вельки ювилей - 250-рочнїца приселєня Руснацох до тиx крайох. Попри дрyгиx менших манифестацийох, y рамикох означованя того ювилея будзе вистава под назву »Руснаци y Сриме". Городски xор »Sirmium cantorum« отрима концерт руских и українских шпиванкох, a на габох Рaдия »М« учує ше и даєдно cлово на руским язику.
През тот ювилей Руснаци треба же би ше здогадали, a дрyги народи улознали з припаднїками тей националней меншини котрей ше yдaло зачувац свой идентитет. Алє, як то yж поведзене, чува и пестує добри одношеня и зоз другима народами, цо y тей хвильки барз важне.
