Александар Паланчанин Руске Слово 15. юний 1995.

Перши миродавни, виродостойни, стари доку мент дзе шe спомина Кула настал 1522. року. У нїм Кула записана як FOLDVAR (Фелдвар), цо кед ше преложи на наш язик значи Кула (твер диня) направена з блата. Теди Кула була погранїчне месго медзи турску и австро-угорску империю и у нєй бул турски паша зоз є дну сготку воякох. 3 побиду Авсгро-Угорскеи у познатей битки при Сенти Кула була як важне фортификацийне место Туркох подполно знїщена - зровнана зоз жему. Алє уж 1733. року у Кули єсг 251 обисце и пошвидко посгава валал.

Кед у питаню Руснаци и ix живот на тих просто рох, нажаль, исгория нє зохабела вельо податки. Но, як пeрши виродосгойни шлїд спомина ше 1751. рок, кед ше з Кули до Кересгура преселєли 20 руски фамелиї. Тих рокох и Керестур почал до ставац физономию населєного месга и валалу.

0 Руснацох у Кули шe аж пo 1810. пок нє зна нїч. У попису душох кересгурскейх парохиї з того poкy xтopи жию у Кули споминаю шe 20 души. Пообщено, могло би шe повесц же на просгоре Кули було Русинох од nepшoro дня присельованя наших предкох до Кересгура, односно на Косцелїско. Но, за тераз о тим можеме лєм нагадовац и наздавац ше же шицки одвити да история.

Нєшка за кулску oпштину мoж повесц же є ґеометрийни стредок Войводини.3абера поверхносц 483 квадратних километрох, ма 50 тиcячи жительох, цо значи же на єдним квадратним километре жию дацо вецей як сго особи. Понеже є у сгредку, вельку улогу ма и нa повязованю. Шицки спомнути и нєспомнути вигодносци оможлївели Кули и єй општини специфични привредни розвой.

За Кулу мoж повесц же є индусгрийно-польоприв редни центер. Ma розвити осем индусгрийни конари и тo: индустрию обуї, поживи, будовательного материялу, меблю, ґрафичну индустрию, метално-прерабяцку, ин дустрию тексгилу и индусгригю скори. Тоти осгатнї три познати медзи иншим и як найсгарши на тих просгорох.

Кулски ґиґанти

Тиж важне надпомнуц же фабрики »Исгра«, »Слобода« и »Етерна дакеди були мали мануфактурни ро ботнї хтори нєшка вельки ґиґанти зоз важну ynory нa териториї Югославиї и ширше.

Найсгарша з нїх фабрика скори »Етерна «. Ma точно 242 poкu, a дацо вецей як сто роки маю »Исгра« и »Слобо да«-На початку своей роботи, анї єдна з нix нє мала вельо роботнїкох (напр. дакедишня »Исгра« мала шейсц-седем роботнїкох). Нєшка у индусгриї Кули робя коло 6000 ро ботнїки.

Розвой польопривреди фундаментовани у польодїлстве. Скоро половка обрабяцей жеми у приватним секторе. Найвецей шe шеє кукурицу, цукрову цвик лу, жито и слунєчнїк. 3 оглядом же Кула змесцена звекшей часци на Телечкей високоровнїни, и єст дакус и винїци и овоцнїки. Статкарство було дараз баржей заступене, медзитим, можебуц же часи хтори приходза и тупринєшу пременьки на лєпше.

У каждей фабрики и вообщ е у каждей дїялносци, a ту важне спомнуц и приватни сектор, добри резултати у продукцийним и финансийним смислу посцигую и Русна ци. За дзепоєдних би ше могло повесц же посцигли надзвичайни успих.

Кула, окрем того, и вельки културни центер у Войводини. Роками ше ту отримує Републични фесгивал аметерских театрох (того року ше отрима 37. no шоре), на хторим вецей раз добри резултати призначели и нашо руски Teaтpu. Значна инсгитуция у тим смислу и кулянска библиотека, хтора снована ище концом пре шлого вику. Конкретнєйше, 1891. року у єдним тексту ча сописа »Засгава« пunie же шe зишли людзе цо дзечне сцели формовац читальню, алє було и таких хторим тo нє було у интересу.

Но, нєшка ше библиотека находзи у будинку на 600 квадратних метерох, ма тисячи и тиcячи кнїжки, a може шe похвалїц и зоз свою видавательну дїяносц. Ho тераз, медзи иншим, обняени и два кнїжки наших авторох Руснацох.

Руснаци нє скапали

У шицким тим, важна каричка и информовне. Кулянски Информативни центер роби 25 роки и у рами кох радио-програми и мешачних новинкох информує гражданство на трох язикох. Розуми ше же єден з тих язикох и руски. Шицки подїї ровноправно засгупени, з тим же шe увага дава значнєйшим - таки третман ма и наш ювилей, 250-рочнїца приселєня. Длугорочне фахове и професионалне окончованє роботи нє npeшлo без велix припознаньох найзаслужнєйшим новинаром. Медзи нїма єст и наших Руснацох, новинарох ИЦ »Кула».

Од тoгo школского року, важне надпомнуц, у двох основних школох, кельо єст у Кули, єсг три оддєелєня руских дзецох хтори факултативно виучую свою мацеринску бешеду, исгорию... И як нам собешеднїк бачи Яков Чижмарр виприповедал , a иншак вельо помогол авторови тих шорикох на писаню тей репортажи, »було би шицко ище вельо лєпше кед би ше ришели ище дзепоєдни мали проблеми.« Вшелїяк, єдно ясне: Руснаци нашли свойо место у Кули и обстали, ниа, два и пол сголїтия. Те раз, спрам остатнього попису, у Кули жию кoлo тисяч Руснаци. Маю заєднїцку парохию з Українцами. Жадаю мац ищхе голєм єден куцик дае би шe сходзели и дружели, та би цала слика мала красши фарби и зохабяла би иншаки упечатки. Ho, з оглядом же за Руснака стара присловка гвари же є тварди кощак, neрши идуци вельки ювилей годзен дац ище лєпшу слику.